Asgari Ücretle 50/30/20 Kuralı: 28.075 TL Üzerinden Gerçek Tablo

50/30/20 kuralını anlatan yazıların neredeyse tamamı aynı şeyi yapıyor: yüzdeleri sıralıyor, "gelirinizi üçe bölün" diyor ve bitiriyor. Türkiye'de asgari ücretle çalışan biri için asıl soru ise şu: bu kural gerçekten tutuyor mu?

Bu yazıda kuralı 2026 net asgari ücreti üzerinden kalem kalem hesaplayacağız — ve tutmadığı yerde ne yapılacağını konuşacağız.

Kural ne diyor?#

Net gelirini üç kovaya bölüyorsun:

Kuralın mantığı sağlam: her harcamayı tek tek düşünmek yerine üç sınır belirliyorsun, karar yorgunluğu azalıyor.

Şimdi rakamları koyalım#

2026 yılında net asgari ücret 28.075,50 ₺[kaynak]. Kuralı harfiyen uygularsak:

Tablo kâğıt üzerinde düzgün duruyor. Sorun şu: ihtiyaçlar kovası çoğu şehirde tek başına kirayı bile karşılamıyor.

Bu, kuralın yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Kuralın Türkiye koşullarına uyarlanması gerektiği anlamına geliyor. 50/30/20, kira/gelir oranının çok daha düşük olduğu ekonomiler için tasarlandı.

Gerçekçi senaryo: ev arkadaşıyla yaşayan biri#

Asgari ücretle tek başına ev tutup üstüne birikim yapmak çoğu şehirde matematiksel olarak mümkün değil. En yaygın gerçekçi kurulum ev arkadaşlı yaşam. Örnek bir dağılım:

Bu tabloda ortaya çıkan oran 50/30/20 değil, kabaca 54/16/30.

• İhtiyaç%50
• İstek%30
• Birikim%20

• İhtiyaç%54
• İstek%16
• Birikim%30

İhtiyaç payı hedefin üstünde, ama istek kovası daraldığı için birikim payı hedefi aşıyor.

İlginç olan şu: ihtiyaç payı hedefin üstünde ama birikim payı hedefin çok üstünde — çünkü istek kovası daralmış durumda. Kuralın ruhu korunmuş, harfi değişmiş.

Kural tutmuyorsa ne yapmalı?#

1. Oranı değiştir, sıralamayı değiştirme#

En kritik kural yüzdeler değil, sıralama. Birikim ay sonunda kalan para değil, ay başında ayrılan para. 50/30/20 tutmuyorsa 60/25/15 ya da 65/25/10 ile başla — ama birikimi en sona bırakma.

2. Büyük kalemde tek hamle yap#

Küçük harcamaları kısmak psikolojik olarak yorucu ve etkisi sınırlı. Kira, ulaşım ve market bütçenin %70'ini oluşturuyor. Bu üç kalemin birinde yapacağın tek değişiklik, aylarca "kahve içmeme" disiplininden daha çok kazandırır.

• Ev arkadaşı bulmak: aylık binlerce lira
• Toplu taşıma aboneliğine geçmek: yüzlerce lira
• Market alışverişini haftalık listeye bağlamak: %15–20 tasarruf

3. Yıllık ödemeleri 12'ye böl#

Sigorta, aidat farkı, vergi gibi yılda bir çıkan kalemleri unutursan bütçe her seferinde o ay patlar. Toplamını 12'ye bölüp aylık ihtiyaç kovasına yaz.

Enflasyon bu tabloyu nasıl etkiliyor?#

Yıllık enflasyon %32,11[kaynak] seviyesinde. Bu şu anlama geliyor: bütçeni bir kez kurup unutamazsın. Aynı market sepeti birkaç ay sonra belirgin biçimde pahalanıyor.

Pratik karşılığı:

• Bütçeyi 3 ayda bir gözden geçir. Yılda bir yeterli değil.
• Birikimi tutarla değil, oranla belirle. "Ayda 5.000 ₺ biriktireceğim" dersen, gelir arttığında birikim reel olarak küçülür. "Gelirin %20'si" dersen kendini korur.
• Zam aldığında önce birikim oranını koru. Zammın tamamı yaşam standardına giderse bir yıl sonra aynı yerdesin.

Tek başına yaşayan biri için tablo#

Karşılaştırma olsun diye aynı geliri tek başına yaşayan biri üzerinden hesaplayalım:

• İhtiyaç%91
• İstek + Birikim%9

Aynı gelir, farklı yaşam düzeni. Kural burada tamamen kırılıyor.

Bu tabloda 50/30/20 kuralından söz etmek anlamsız hale geliyor: ihtiyaç kovası gelirin %91'ini yiyor. Geriye kalan tutar hem sosyal hayatı hem birikimi karşılamak zorunda.

İki tabloyu yan yana koyunca ev arkadaşlığının etkisi net görünüyor:

Ev arkadaşıyla ortak bütçe kurma yazısında kira, fatura ve market bölüşümünün nasıl yapılacağını ayrıntılı anlattık.

Peki gerçekten birikim yapılabiliyor mu?#

Türkiye'nin Tasarruf Eğilimleri Araştırması'nın 2026 ilk çeyrek sonuçlarına göre 18–24 yaş grubunda tasarruf oranı bir çeyrekte 5 puan artarak %7'ye çıktı ve bu gruptaki "tasarruf planlayanların" oranı %38 ile ortalamanın 13 puan üstünde.

Yani niyet var. Eksik olan genelde yöntem — ve gerçekçi bir başlangıç rakamı.

Sık yapılan üç hata#

Birikimi harcama hesabında tutmak. Aynı karttan erişilebiliyorsa harcanır. Ayrı bir hesap, iradene güvenmekten daha sağlam bir sistemdir.

İlk ay mükemmel olmaya çalışmak. Üç ay üst üste yaklaşık tutturmak, bir ay tam tutturup bırakmaktan iyidir.

Borcu görmezden gelmek. Kredi kartı gecikme faizi, hiçbir birikim aracının getirisiyle kıyaslanamaz. Yüksek faizli borcun varsa birikim payını sembolik tutup ağırlığı borç kapatmaya ver.

Sık sorulan sorular#

50/30/20 yerine hangi oranı kullanmalıyım?#

Kendi tablonu çıkarmadan oran seçmek işe yaramıyor. Bütçe hesaplayıcı ile bir aylık harcamanı gir, gerçek oranını gör; hedefi ondan 5–10 puan iyileştirecek şekilde belirle. Sıfırdan ideal orana atlamaya çalışmak sürdürülemiyor.

Geliri düzensizse bu kural nasıl uygulanır?#

Son 6 ayın en düşük gelirini esas al ve bütçeyi ona göre kur. İyi geçen aylarda oluşan fazlayı doğrudan birikime yönlendir. Ortalama gelire göre plan yapmak, düşük aylarda açık vermeye yol açıyor.

Borcum varken birikim yapmalı mıyım?#

Yüksek faizli borç varken birikim yapmak matematiksel olarak kayıp — kredi kartı faizi neredeyse her zaman birikim getirisinin üstünde. Asgari ödeme tuzağı yazısında bunun sayısal karşılığını gösterdik. Yine de 1 aylık gider kadar tampon tutmak, yeniden borçlanmayı önlediği için mantıklı.

Kuralı uygulamaya başladım ama tutturamıyorum, ne yapmalıyım?#

Üç ay üst üste yaklaşık tutturmak, bir ay tam tutturup bırakmaktan iyidir. Tutturamadığın kalemi tespit et — genelde tek bir kalem tabloyu bozuyor. O kalemi düzeltmeye odaklan, tüm bütçeyi yeniden kurma.

Zam aldığımda oranları güncellemeli miyim?#

Evet, ama tek yönde: birikim oranını koru veya artır. Zammın tamamı yaşam standardına giderse bir yıl sonra aynı yerdesin. Pratik kural, her zammın en az yarısını birikime eklemek.

Özet#

• 50/30/20 asgari ücrette harfiyen tutmuyor — ihtiyaç payı gerçekte %50'nin üstüne çıkıyor
• Kuralın işe yarayan kısmı yüzdeler değil, birikimi ay başında ayırma sırası
• Oranı kendi tablona göre esnet: 60/25/15 gerçekçi bir başlangıç
• Enflasyon nedeniyle bütçeyi 3 ayda bir güncelle, birikimi oran olarak belirle