ParaNotu Dosyası
Döviz Kuru Nedir, Nasıl Belirlenir?
Döviz kuru iki paranın birbiri cinsinden fiyatıdır. Kurun serbest piyasada nasıl oluştuğunu, alış ile satış arasındaki makası, TCMB kurunun ne işe yaradığını ve kurun fiyatlara hangi yoldan geçtiğini anlatıyoruz.
Döviz kuru, karmaşık görünen ama tanımı çok basit olan bir şeydir: bir paranın, başka bir para cinsinden fiyatı.
Dolar kuru 40 lira ise, bu bir doları almak için 40 lira gerektiği anlamına gelir. Domates fiyatı gibi — sadece alınıp satılan şey para.
Kur nasıl oluşur?#
Türkiye serbest kur rejimi uygular: kur, bir kurum tarafından belirlenmez, piyasada arz ve talebin karşılaşmasıyla oluşur.
- Dövize talep artarsa (ithalat, dış borç ödemesi, tasarruf amaçlı alım) kur yükselir.
- Döviz arzı artarsa (ihracat geliri, turizm, yabancı yatırım girişi) kur düşer.
Bu dengeyi etkileyen başlıca kanallar:
| Kanal | Nasıl etkiler |
|---|---|
| Dış ticaret | İthalat döviz talebi, ihracat döviz arzı yaratır |
| Sermaye hareketleri | Yabancı yatırım girişi arzı, çıkış talebi artırır |
| Faiz farkı | Yurt içi faiz yüksekse TL'de kalmak cazipleşebilir |
| Enflasyon farkı | Uzun vadede yüksek enflasyonlu para değer kaybetme eğilimindedir |
| Beklentiler | Kurun yükseleceği beklentisi, bugünden talebi artırır |
Bu kanalların ayrıntısını dolar kurunu etkileyen faktörler yazısında ele aldık.
Beklenti kanalı çoğu zaman en hızlı işleyenidir. Kurun yükseleceğini düşünen herkes bugün döviz almaya yönelirse, talep artar ve kur gerçekten yükselir. Beklenti kendi kendini gerçekleştirebilir.
Alış, satış ve makas#
Ekranda tek bir kur görürsün ama gerçekte iki fiyat vardır:
- Alış kuru — bankanın senden dövizi alacağı fiyat (düşük olan)
- Satış kuru — bankanın sana dövizi satacağı fiyat (yüksek olan)
Aradaki farka makas denir ve kurumun işlem geliridir.
Pratik sonucu şudur: döviz alıp aynı anda satsan bile makas kadar zarar edersin. Kur hiç hareket etmemiş olsa bile.
| İşlem | Hangi kur |
|---|---|
| Sen döviz alıyorsun | Satış kuru (yüksek) |
| Sen döviz satıyorsun | Alış kuru (düşük) |
Makas kurumdan kuruma ve işlem tutarına göre değişir. Kısa vadeli al-sat işlemlerini maliyetli kılan asıl kalem budur.
TCMB kuru ne işe yarar?#
Merkez Bankası günlük olarak gösterge niteliğinde bir kur yayımlar. Bu kur:
- Resmî işlemlerde, muhasebe kayıtlarında ve bazı sözleşmelerde referans alınır
- Bankaların sana uyguladığı kur değildir
Bankalar kendi fiyatlamalarını yapar; gösterge kurdan sapma normaldir.
Kur fiyatlara nasıl geçer?#
Türkiye gibi ithal girdi kullanan bir ekonomide kur, enflasyonun güçlü belirleyicilerinden biridir. Buna kur geçişkenliği denir.
Zincir şöyle işler:
- Kur yükselir
- İthal hammadde, ara mal ve enerji TL cinsinden pahalanır
- Üretim maliyeti artar
- Maliyet fiyata yansır
- Enflasyon yükselir
Geçiş anında olmaz ve tam olmaz — ürünün ithal girdi payına göre değişir. Enflasyonun nasıl ölçüldüğünü enflasyon nedir yazısında anlattık.
Kur her yükseldiğinde her fiyat aynı oranda artmaz. İthal girdi payı yüksek ürünlerde geçiş hızlı ve güçlü, yerli üretimde düşük olur. Bu yüzden kur artışı, sepetin tamamını aynı anda etkilemez.
Kurun günlük hayattaki karşılığı#
Kur yalnızca döviz alan kişiyi ilgilendirmez:
- İthal ürün fiyatları — elektronik, otomobil, ilaç
- Akaryakıt — küresel fiyat ve kur birlikte belirler
- Yurt dışı harcamalar — kartla yapılan işlemlerde kur uygulanır
- Dolaylı olarak neredeyse her şey — ithal girdi kullanan üretim
Yani döviz hiç almasan bile kur seni etkiler.
Bu yazı kurun nasıl çalıştığını anlatır; döviz alım satım tavsiyesi içermez. Döviz yatırımı kur riski taşır ve kurun yönü öngörülemez.
Özet#
- Döviz kuru, bir paranın başka para cinsinden fiyatıdır.
- Türkiye'de serbest rejim geçerlidir; kur arz ve talepten doğar.
- Alış ve satış iki ayrı fiyattır; aradaki makas işlem maliyetidir.
- TCMB kuru göstergedir; bankaların uyguladığı kur ondan farklı olabilir.
- Kur, ithal girdi üzerinden enflasyona geçer; geçiş tam ve anlık değildir.
- Döviz almasan da kur, fiyatlar üzerinden seni etkiler.
Sıkça sorulan sorular
Döviz kuru nedir?
Döviz kuru, bir para biriminin başka bir para birimi cinsinden fiyatıdır. Örneğin dolar kuru, bir doların kaç Türk lirası ettiğini gösterir.
Döviz kuru nasıl belirlenir?
Serbest kur rejiminde kur, piyasadaki arz ve talebin karşılaşmasıyla oluşur. Dövize talep artarsa kur yükselir, döviz arzı artarsa düşer. Bu dengeyi dış ticaret, sermaye hareketleri, faiz farkı ve beklentiler etkiler.
Alış ve satış kuru neden farklı?
Aradaki farka makas denir ve bankanın ya da döviz bürosunun işlem geliridir. Döviz alırken satış kurundan alır, satarken alış kurundan satarsın; bu yüzden aynı anda alıp satsan bile makas kadar zarar edersin.
TCMB kuru ile piyasa kuru aynı mı?
Aynı değildir. TCMB günlük gösterge niteliğinde bir kur yayımlar ve bu kur resmî işlemlerde referans alınır. Bankaların uyguladığı kurlar ise kendi fiyatlamalarına göre belirlenir ve gösterge kurdan farklı olabilir.
Bunları da okuyabilirsin
- DövizDolar Kurunu Etkileyen FaktörlerDolar/TL kurunu hareket ettiren yurt içi ve küresel etkenler: faiz farkı, enflasyon, cari denge, rezervler ve Fed politikası. Kur tahmini yerine mekanizmayı anlatıyoruz.
- EkonomiEnflasyon Nedir, Nasıl Hesaplanır?Enflasyon, paranın alım gücünün zaman içinde azalmasıdır. TÜİK'in enflasyonu nasıl ölçtüğünü, sepet mantığını, yıllık ve aylık enflasyon farkını ve kendi enflasyonunun neden resmî rakamdan farklı olabileceğini anlatıyoruz.
Döviz dosyaları
- Dolar Neden Yükselir?Dolar kurunun yükselmesi tek bir sebebe bağlanamaz. Enflasyon farkı, faiz, cari açık, sermaye hareketleri ve beklenti kanallarının nasıl birlikte çalıştığını ve hangisinin ne kadar hızlı etki ettiğini anlatıyoruz.
- Döviz Mevduat Hesabı Nasıl Çalışır?Döviz hesabında iki ayrı getiri kaynağı vardır: faiz ve kur. İkisinin nasıl birleştiğini, bozdurma anındaki makas maliyetini ve döviz mevduatının neden risksiz sayılamayacağını anlatıyoruz.
- Parite Nedir? EUR/USD Nasıl Okunur?Parite, iki yabancı para biriminin birbirine oranıdır. Gösterimi nasıl okuyacağını, paritenin TL cinsinden kurları neden dolaylı olarak etkilediğini ve çapraz kur hesabını anlatıyoruz.
- Dolar Kurunu Etkileyen FaktörlerDolar/TL kurunu hareket ettiren yurt içi ve küresel etkenler: faiz farkı, enflasyon, cari denge, rezervler ve Fed politikası. Kur tahmini yerine mekanizmayı anlatıyoruz.