ParaNotu Dosyası

Mevduat Faizi Nasıl Hesaplanır?

Bankanın verdiği brüt oran ile hesabına geçen net tutar neden farklıdır? Vadeli mevduatta faiz hesabının formülünü, gün sayısının etkisini ve stopajın nasıl kesildiğini adım adım gösteriyoruz.

3 dk okuma

Vadeli mevduatta en sık karşılaşılan şaşkınlık şudur: banka %45 faiz diyor, vade sonunda hesaba giren tutar beklenenden düşük çıkıyor. Sebep hesap hatası değil — ilan edilen oranın brüt ve yıllık olmasıdır.

Bu yazıda mevduat faizinin nasıl hesaplandığını, gün sayısının neden önemli olduğunu ve brütten nete geçerken neyin kesildiğini sırayla ele alıyoruz.

⚠ RakamTablosu: geçerli rakam bulunamadı (verilen: [])

Temel formül#

Vadeli mevduatta brüt faiz şöyle hesaplanır:

Brüt faiz = Anapara × Yıllık oran × (Vade günü ÷ 365)

Formüldeki üçüncü çarpan kritik: ilan edilen oran yıllıktır. 32 günlük bir mevduatta yıllık oranın tamamını değil, yılın 32/365'ine düşen kısmını alırsın.

100.000 ₺'yi yıllık %45 brüt oranla 32 gün vadeye koyalım:

100.000 × 0,45 × (32 ÷ 365) = 3.945,21 ₺ brüt faiz

Yıllık %45 kulağa büyük gelir ama 32 günde karşılığı yaklaşık %3,95'tir.

Bilgi

Bazı bankalar hesaplamada 365 yerine 360 gün kullanır. Fark küçüktür ama vardır — sözleşmede hangi gün sayısının esas alındığına bakmakta fayda var.

Vade gün sayısının etkisi#

Aynı anapara ve aynı yıllık oranla farklı vadeler:

Vade	Hesap	Brüt faiz
32 gün	100.000 × 0,45 × 32/365	3.945,21 ₺
92 gün	100.000 × 0,45 × 92/365	11.342,47 ₺
180 gün	100.000 × 0,45 × 180/365	22.191,78 ₺
365 gün	100.000 × 0,45 × 365/365	45.000,00 ₺

Tabloda oran her satırda aynıdır; değişen tek şey paranın işlediği süredir.

Dikkat

Bankalar her vadeye aynı oranı vermez. Kısa vadeye yüksek, uzun vadeye düşük oran verilen dönemler de olur, tersi de. Bu yüzden farklı vadeleri karşılaştırırken tutara değil, yıllık orana bakmak gerekir.

Brütten nete: stopaj#

Hesaplanan brüt faiz doğrudan hesabına geçmez. Türk lirası mevduat faizi gelir vergisi stopajına tabidir; banka bu kesintiyi kaynağında yapar ve sana net tutarı verir.

Net faiz = Brüt faiz − (Brüt faiz × Stopaj oranı)

Yukarıdaki 32 günlük örnekte brüt faiz 3.945,21 ₺ idi. Stopaj oranının %15 olduğu bir senaryoda:

Kalem	Tutar
Brüt faiz	3.945,21 ₺
Stopaj (%15)	591,78 ₺
Net faiz	3.353,43 ₺
Vade sonu toplam	103.353,43 ₺

Dikkat

Buradaki %15 yalnızca hesabın nasıl işlediğini göstermek için seçilmiş örnek bir orandır. Mevduat stopaj oranları vadeye göre farklılaşır ve mevzuat değişiklikleriyle güncellenir. Kendi hesabını yaparken güncel oranı bankandan veya Gelir İdaresi Başkanlığı'ndan teyit et — bu yazıdaki örnek oranı kullanma.

Vade yenilendiğinde: bileşik etki#

Vade sonunda anaparayı ve net faizi birlikte yeniden vadeye koyarsan, ikinci dönemde faiz büyümüş anapara üzerinden işler. Bu, bileşik faizin mevduattaki halidir.

Yalnız faizi çekip anaparayı yenilersen bileşik etki oluşmaz; her dönem aynı anapara üzerinden hesap yapılır.

Getiriyi doğru okumak: reel faiz#

Net faizi bulmak hesabın yarısıdır. Asıl soru, paranın alım gücünün artıp artmadığıdır.

Yıllık enflasyon %32,11[kaynak] iken bunun altında kalan bir yıllık mevduat getirisi, nominal olarak kazandırırken alım gücü olarak kaybettirir.

Reel getiri = ((1 + Net yıllık getiri) ÷ (1 + Enflasyon)) − 1

Politika faizinin mevduat oranlarına hangi gecikmeyle yansıdığını faizin kredi ve mevduata etkisi yazısında ele aldık.

Özet#

Brüt faiz = anapara × yıllık oran × (vade günü ÷ 365).
İlan edilen oran yıllıktır; kısa vadede karşılığı orantılı olarak düşer.
Bankaların bir kısmı 360 gün esası kullanır — sözleşmeye bak.
Brütten stopaj kesilir; hesabına geçen net tutardır.
Stopaj oranı vadeye göre değişir ve güncellenir; işlem öncesi teyit et.
Anaparayla birlikte faizi de yenilersen bileşik etki oluşur.
Getiriyi enflasyona karşı ölç — önemli olan reel getiridir.