ParaNotu Dosyası
BIST 100 Endeksi Nedir?
BIST 100, Borsa İstanbul'un en bilinen göstergesidir. Endeksin neyi ölçtüğünü, ağırlıklandırmanın sonucu nasıl etkilediğini ve 'borsa yükseldi' cümlesinin gerçekte ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
"Borsa bugün yüzde iki yükseldi" cümlesini duyduğunda kastedilen genellikle BIST 100 endeksidir.
Endeks, yüzlerce hisseyi tek tek takip etmenin pratik olmamasından doğdu. Seçilmiş bir şirket grubunun toplu hareketini tek bir sayıya indirir.
Ne ölçer?#
BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören ve belirli ölçütleri sağlayan yüz şirketin fiyat hareketini izler.
Ölçütler arasında şirketin piyasa değeri ve işlem hacmi gibi kriterler bulunur. Amaç, piyasayı temsil kabiliyeti yüksek şirketleri kapsama almaktır.
Endeks kapsamı sabit değildir. Dönemsel gözden geçirmelerde ölçütleri sağlamayan şirketler çıkarılır, sağlayanlar eklenir. Yani "BIST 100 şirketleri" beş yıl önce bugünküyle aynı liste değildir.
Ağırlıklandırma: en kritik ayrıntı#
Endeks, yüz şirketin basit ortalaması değildir. Şirketler piyasa değerlerine göre ağırlıklandırılır.
Sonuç şu: büyük şirketlerin hareketi endeksi, küçük şirketlerden çok daha fazla etkiler.
| Etkisi | |
|---|---|
| Büyük ağırlıklı şirket %5 yükselir | Endeks belirgin şekilde yükselir |
| Küçük ağırlıklı şirket %5 yükselir | Endekste neredeyse fark edilmez |
Hesaplamada ayrıca şirketin fiilen piyasada işlem görebilen pay oranı dikkate alınır — tamamı el değiştirmeyen paylar endeksi olduğundan fazla etkilemesin diye.
Bunun pratik sonucu önemlidir: endeks yükselirken portföyün düşüyor olabilir. Birkaç büyük şirket endeksi yukarı taşırken, senin elindeki hisseler düşmüş olabilir. "Borsa kazandırdı ama ben kaybettim" durumunun matematiksel açıklaması budur.
Endeks ne söyler, ne söylemez#
Söyler:
- Piyasanın genel eğilimi
- Zaman içindeki karşılaştırma imkânı
- Büyük şirketlerin toplu performansı
Söylemez:
- Tek bir şirketin durumu
- Küçük şirketlerin genel gidişatı
- Senin portföyünün performansı
Neden diğer endeksler var?#
BIST 100 tek endeks değildir. Farklı kapsam ve amaçlarla oluşturulmuş başka endeksler de bulunur: daha dar kapsamlı olanlar, sektörel olanlar, sürdürülebilirlik gibi ölçütlere göre kurulanlar.
Her endeks farklı bir soruyu yanıtlar. "Piyasa ne yaptı?" sorusunun cevabı, hangi endekse baktığına göre değişebilir.
Endeksi ne hareket ettirir?#
Endeks, içindeki şirketlerin fiyatlarından oluştuğu için onları etkileyen her şey endeksi de etkiler:
- Şirketlerin finansal sonuçları
- Faiz seviyesi — yüksek faiz risksiz getiriyi cazipleştirip hisseden para çekebilir
- Genel ekonomik görünüm ve beklentiler
- Küresel risk iştahı ve yabancı yatırımcı akımları
Faizin bu ilişkideki rolünü faiz nedir ve politika faizi nedir yazılarında ele aldık.
Bu yazı endeksin nasıl çalıştığını anlatır; yatırım tavsiyesi içermez. Endeksin geçmiş performansı gelecek performansının göstergesi değildir.
Özet#
- BIST 100, yüz şirketin toplu hareketini tek sayıya indirir.
- Basit ortalama değil, piyasa değerine göre ağırlıklıdır.
- Büyük şirketler endeksi orantısız etkiler.
- Endeks yükselirken portföyün düşüyor olabilir.
- Kapsam dönemsel olarak değişir; sabit liste değildir.
- Piyasanın genel yönünü söyler, tek şirket hakkında bilgi vermez.
Sıkça sorulan sorular
BIST 100 nedir?
BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören ve belirli ölçütleri sağlayan yüz şirketin fiyat hareketini tek bir sayıyla gösteren endekstir. Piyasanın genel yönü hakkında fikir vermek için kullanılır.
Endeks nasıl hesaplanır?
Endeks, kapsamdaki şirketlerin piyasa değerlerine göre ağırlıklandırılarak hesaplanır. Büyük şirketlerin hareketi endeksi küçük şirketlerden daha fazla etkiler. Hesaplamada fiilen işlem görebilen pay oranı da dikkate alınır.
Borsa yükseldi demek her hisse yükseldi mi demek?
Hayır. Endeksin yükselmesi ortalama eğilimi gösterir. Endeks yükselirken pek çok hisse düşüyor olabilir; özellikle büyük ağırlıklı birkaç şirketin yükselişi endeksi tek başına yukarı taşıyabilir.
BIST 100'deki şirketler değişir mi?
Evet. Endeks kapsamı dönemsel olarak gözden geçirilir. Ölçütleri sağlamayan şirketler çıkarılır, sağlayanlar eklenir. Bu yüzden endeks sabit bir şirket listesi değildir.
Bunları da okuyabilirsin
- BorsaBorsa Nedir, Nasıl Çalışır?Borsa, şirketlerin ortaklık paylarının alınıp satıldığı düzenlenmiş bir pazardır. Bir hisse alındığında gerçekte ne satın alındığını, fiyatın nasıl oluştuğunu, endeksin ne anlattığını ve borsanın neden kısa vadeli bir kazanç aracı olmadığını anlatıyoruz.
- BorsaHisse Senedi Nedir?Hisse senedi, bir şirketin ortaklık payıdır. Ortak olmanın hangi hakları getirdiğini, fiyatın neye göre oluştuğunu, temettünün nasıl işlediğini ve hissenin neden anapara garantisi taşımadığını anlatıyoruz.
Borsa dosyaları
- Borsa Nedir, Nasıl Çalışır?Borsa, şirketlerin ortaklık paylarının alınıp satıldığı düzenlenmiş bir pazardır. Bir hisse alındığında gerçekte ne satın alındığını, fiyatın nasıl oluştuğunu, endeksin ne anlattığını ve borsanın neden kısa vadeli bir kazanç aracı olmadığını anlatıyoruz.
- Hisse Senedi Nedir?Hisse senedi, bir şirketin ortaklık payıdır. Ortak olmanın hangi hakları getirdiğini, fiyatın neye göre oluştuğunu, temettünün nasıl işlediğini ve hissenin neden anapara garantisi taşımadığını anlatıyoruz.
- Halka Arz Nedir, Nasıl Katılınır?Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez halka satmasıdır. Şirketin neden halka açıldığını, talep toplama ve dağıtım sürecini, tavan-taban dinamiğini ve halka arzın neden garanti kazanç olmadığını anlatıyoruz.
- Temel Analiz Nedir?Temel analiz, bir şirketin gerçek değerini finansal verilerinden çıkarma çabasıdır. Bilanço ve gelir tablosunda neye bakıldığını, F/K ve PD/DD oranlarının ne anlattığını ve oranların tek başına neden yeterli olmadığını anlatıyoruz.