ParaNotu Dosyası
Temel Analiz Nedir?
Temel analiz, bir şirketin gerçek değerini finansal verilerinden çıkarma çabasıdır. Bilanço ve gelir tablosunda neye bakıldığını, F/K ve PD/DD oranlarının ne anlattığını ve oranların tek başına neden yeterli olmadığını anlatıyoruz.
Temel analiz, tek bir soruyu yanıtlamaya çalışır: bu şirket gerçekte ne kadar ediyor?
Piyasa fiyatı her an değişir. Temel analiz, fiyatın arkasındaki şirkete bakar ve ikisi arasındaki farkı değerlendirir. Mantığı şudur: fiyat kısa vadede beklentiyle oynayabilir, uzun vadede şirketin gerçek performansına yaklaşma eğilimindedir.
Nereye bakılır?#
Şirketler finansal tablolarını düzenli olarak kamuya açıklar. Türkiye'de bu açıklamalar Kamuyu Aydınlatma Platformu üzerinden erişilebilir.
Üç temel tablo vardır:
| Tablo | Neyi gösterir | Temel soru |
|---|---|---|
| Gelir tablosu | Belirli dönemdeki satış, maliyet ve kâr | Şirket para kazanıyor mu? |
| Bilanço | Belirli andaki varlık, borç ve öz kaynak | Şirket sağlam mı? |
| Nakit akış tablosu | Nakdin nereden gelip nereye gittiği | Kâr gerçekten nakde dönüyor mu? |
Üçüncüsü sıkça atlanır ama önemlidir: bir şirket kâğıt üzerinde kâr edip nakit sıkıntısı yaşayabilir. Kâr muhasebe kaydıdır; nakit gerçektir.
Sık kullanılan iki oran#
F/K — Fiyat / Kazanç#
F/K = Hisse fiyatı ÷ Hisse başına kâr
Kabaca şunu söyler: şirketin mevcut kâr seviyesi sürerse, ödediğin fiyat kaç yılda geri döner.
F/K değeri 10 ise, kabaca 10 yıllık kâra denk bir fiyat ödüyorsun demektir.
PD/DD — Piyasa Değeri / Defter Değeri#
PD/DD = Şirketin borsadaki değeri ÷ Muhasebedeki öz kaynak
Şirketin piyasa fiyatının, kayıtlardaki net varlık değerinin kaç katı olduğunu gösterir.
Oranların tuzağı#
En sık yapılan hata, düşük oranı otomatik olarak "ucuz" saymaktır.
Düşük F/K iki farklı şeyin işareti olabilir:
- Şirket gerçekten olduğundan ucuz fiyatlanıyor, veya
- Piyasa şirketin gelecekteki kârlılığından endişeli ve fiyatı bu yüzden düşük
İkinci ihtimale değer tuzağı denir: ucuz görünen hisse ucuz kalır, çünkü ucuzluğunun bir sebebi vardır. Oran tek başına bu iki durumu ayırt edemez.
Bu yüzden oranlar karşılaştırmalı okunur:
- Aynı sektördeki benzer şirketlerle
- Şirketin kendi geçmiş ortalamasıyla
- Genel piyasa seviyesiyle
Sektörler arası karşılaştırma çoğu zaman anlamsızdır — farklı sektörlerin tipik oran aralıkları birbirinden farklıdır.
Sayıların ötesi#
Temel analiz yalnızca oran hesaplamak değildir. Sayılar geçmişi anlatır; değer ise gelecekle ilgilidir.
Bakılan nitel unsurlar:
- İş modeli — şirket parayı nasıl kazanıyor, bu sürdürülebilir mi?
- Rekabet konumu — rakiplere karşı korunaklı bir avantajı var mı?
- Borçluluk — borç yükü faiz artışına ne kadar dayanıklı?
- Yönetim — sermayeyi geçmişte nasıl kullanmış?
- Sektör görünümü — sektör büyüyor mu, daralıyor mu?
Faiz ortamının şirket değerlemelerine etkisini faiz nedir yazısında ele aldık — yüksek faiz hem borçlanma maliyetini artırır hem gelecekteki kârın bugünkü değerini düşürür.
Sınırları#
Temel analiz güçlü ama sihirli değildir:
- Geçmiş veriye dayanır; gelecek farklı olabilir
- Kısa vadeyi açıklamaz — fiyat aylarca "yanlış" kalabilir
- Tahmin gerektirir ve tahminler yanılır
- Herkes aynı veriye bakar; bilgi zaten fiyatta olabilir
Bu yazı temel analizin ne olduğunu anlatır; hisse önerisi veya yatırım tavsiyesi içermez. Analiz yapmak kazanç garantisi sağlamaz ve hisse senedi yatırımı anapara kaybı riski taşır.
Özet#
- Temel analiz, şirketin gerçek değerini finansal verilerden çıkarma çabasıdır.
- Üç tablo: gelir tablosu, bilanço, nakit akışı — üçüncüsü atlanmamalı.
- F/K fiyatın kaç yıllık kâra denk geldiğini gösterir.
- PD/DD piyasa değerinin defter değerine oranıdır.
- Düşük oran her zaman ucuz demek değildir — değer tuzağına dikkat.
- Oranlar sektör ve şirket geçmişiyle birlikte okunur.
Sıkça sorulan sorular
Temel analiz nedir?
Temel analiz, bir şirketin finansal tablolarına ve faaliyet verilerine bakarak gerçek değerini tahmin etme yöntemidir. Amaç, piyasa fiyatının bu değerin üzerinde mi altında mı olduğunu değerlendirmektir.
F/K oranı nedir?
F/K, fiyat bölü kazanç oranıdır. Hisse fiyatının hisse başına kâra bölünmesiyle bulunur. Kabaca, şirketin mevcut kârıyla yatırımın kaç yılda geri döneceğini gösterir.
PD/DD oranı ne anlama gelir?
PD/DD, piyasa değerinin defter değerine oranıdır. Şirketin borsadaki değerinin, muhasebe kayıtlarındaki öz kaynak değerinin kaç katı olduğunu gösterir.
Düşük F/K her zaman ucuz demek midir?
Hayır. Düşük F/K, piyasanın şirketin gelecekteki kârlılığı konusunda endişeli olduğunu da gösterebilir. Oranlar tek başına değil, sektör ortalaması ve şirketin geçmişiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Bunları da okuyabilirsin
- BorsaHisse Senedi Nedir?Hisse senedi, bir şirketin ortaklık payıdır. Ortak olmanın hangi hakları getirdiğini, fiyatın neye göre oluştuğunu, temettünün nasıl işlediğini ve hissenin neden anapara garantisi taşımadığını anlatıyoruz.
- BorsaBIST 100 Endeksi Nedir?BIST 100, Borsa İstanbul'un en bilinen göstergesidir. Endeksin neyi ölçtüğünü, ağırlıklandırmanın sonucu nasıl etkilediğini ve 'borsa yükseldi' cümlesinin gerçekte ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
Borsa dosyaları
- Borsa Nedir, Nasıl Çalışır?Borsa, şirketlerin ortaklık paylarının alınıp satıldığı düzenlenmiş bir pazardır. Bir hisse alındığında gerçekte ne satın alındığını, fiyatın nasıl oluştuğunu, endeksin ne anlattığını ve borsanın neden kısa vadeli bir kazanç aracı olmadığını anlatıyoruz.
- Hisse Senedi Nedir?Hisse senedi, bir şirketin ortaklık payıdır. Ortak olmanın hangi hakları getirdiğini, fiyatın neye göre oluştuğunu, temettünün nasıl işlediğini ve hissenin neden anapara garantisi taşımadığını anlatıyoruz.
- BIST 100 Endeksi Nedir?BIST 100, Borsa İstanbul'un en bilinen göstergesidir. Endeksin neyi ölçtüğünü, ağırlıklandırmanın sonucu nasıl etkilediğini ve 'borsa yükseldi' cümlesinin gerçekte ne anlama geldiğini anlatıyoruz.
- Halka Arz Nedir, Nasıl Katılınır?Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez halka satmasıdır. Şirketin neden halka açıldığını, talep toplama ve dağıtım sürecini, tavan-taban dinamiğini ve halka arzın neden garanti kazanç olmadığını anlatıyoruz.